Vandenbroucke wil meer dan 100.000 langdurig zieken opnieuw controleren, “anders stopt de uitkering”
Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke wil meer dan 100.000 mensen die langer dan een jaar een invaliditeitsuitkering krijgen, terug op controle sturen. “Ik wil beginnen van een wit blad om te zien wat hun arbeidspotentieel nog is.” Op lange termijn kan de maatregel “honderden miljoenen opleveren” voor de sociale zekerheid.
“Tot mijn ontzetting stelde ik op een bepaald moment vast dat er vandaag bijna 300.000 mensen tot aan hun pensioen in langdurige ziekte zitten. Hoeveel van die mensen zitten in een hoekje te verkommeren? Niemand weet het. Dat is dramatisch. Dat kan niet.” Federaal minister van Sociale Zaken Frank Vandenbroucke (Vooruit) kondigt een “kleine revolutie” aan om het aanzwellende probleem van langdurig zieken in te dijken. Vandaag zijn meer dan een half miljoen Belgen langdurig arbeidsongeschikt en ondanks kleine successen met deeltijdse werkhervattingen krijgt de regering de toenemende instroom niet gestuit. De ziekte-uitkeringen kosten de sociale zekerheid intussen al meer dan 11 miljard euro per jaar.
Om de tanker te keren, wil Vandenbroucke een heel andere aanpak. “In mijn voorstel zal iedereen die langer dan één jaar een invaliditeitsuitkering heeft – dat is een uitkering die je krijgt na 12 maanden afwezigheid – een volledige nieuwe medische aanvraag moeten doen om de uitkering verder te verlengen”, zegt Vandenbroucke. “De beoordeling van wat het arbeidspotentieel nog is, moet beginnen van een wit blad, op basis van de medische beoordeling die een arts maakt”, zegt Vandenbroucke. “Dat is de enige manier om te garanderen dat er voor deze mensen gepaste begeleiding en ondersteuning is en blijft. Tegenover die garantie staat natuurlijk ook een vereiste: wie die nieuwe aanvraag niet doet, heeft een probleem. Dan wordt de uitkering stopgezet.” De beoordeling van arbeidsongeschiktheid moet vanaf dan ook jaarlijks herhaald worden.
“Jarenlange verrotting”
Vandenbroucke benadrukt wel dat die verplichting niet geldt voor langdurig zieken die volledig geïnvalideerd zijn en voor patiënten die in een heel zware behandeling zitten, zoals tegen kanker. Precieze cijfers heeft Vandenbroucke nog niet, maar zo zouden van de 300.000 mensen, die tot hun pensioen in langdurige ziekte zitten, uiteindelijk toch nog altijd meer dan 100.000 langdurige zieken opnieuw op controle moeten. Maar in het algemeen hoopt de Vooruit-minister op een schokeffect in het vastgeroeste landschap van langdurig zieken.
“De overheid heeft gedurende vijftien jaar naar een heel grote groep mensen niet meer omgekeken”, zegt Vandenbroucke. “Alle regeringen treft daarbij schuld, ook de regering-Di Rupo en de regering-Michel. Men heeft de situatie laten verrotten. Men liet honderdduizenden mensen verkommeren. Zelfs hun artsen beseften niet altijd dat hun patiënt al zo lang thuiszat met een uitkering.”
Het voorstel van Vandenbroucke komt boven op de maatregelen die al in de steigers stonden binnen de regering-De Wever. Zo worden de langdurig zieken de komende jaren hoe dan ook al sneller en op gezette tijdstippen gecontacteerd en dreigen ze delen van hun uitkeringen te verliezen als ze niet voldoende meewerken. Ook de werkgevers, de ziekenfondsen, de arbeidsbemiddelaars en de artsen worden allemaal geresponsabiliseerd. Zo moeten bedrijven straks nog twee maanden lang 30 procent van de ziekte-uitkering betalen die de Belgische ziekteverzekering tot nu toe helemaal zelf ophoest.
Maar nog voor die maatregelen officieel ingevoerd en van kracht zijn, denkt Vandenbroucke dus al aan de volgende stap. “Ik ben ongeduldig”, zegt hij. “Voor mij mag het nog sneller gaan.”
Mogelijke miljoenenwinst
Nochtans kregen de Vlaamse socialisten de voorbije maanden al stevige kritiek van de linkerzijde. De PVDA/PTB spreekt al langer van een “jacht op de langdurig zieken” en ook de Franstalige zusterpartij PS is kritisch vanuit de oppositie. De grootste coalitiepartner N-VA zal het voorstel van Vandenbroucke dan weer met open armen ontvangen. De partij wil al langer af van de “vrijblijvendheid” in de ziekte-uitkering. “Wie nog potentieel heeft om te werken, moet geactiveerd worden”, zei N-VA-fractieleider Axel Ronse al meermaals.
Zelf benadrukt Vandenbroucke dat hij het benadert als een “gezondheidsprobleem”. “Binnen elk sociaal systeem is er risico op misbruik en dat moet altijd aangepakt worden. Maar voor mij is de belangrijkste bekommernis om hiermee mensen te hélpen. Zelfs een kleine, aangepaste job kan al een wereld van verschil maken voor iemand met psychische moeilijkheden die alleen maar thuis zit en daar niet meer weggeraakt. Ook voor een patiënt met chronische pijn is het vaak erger om met de pijn thuis te zitten dan op een aangepaste manier nog nuttig te zijn. Voor veel mensen is dat juist een onderdeel van hun herstel. Het is schandalig dat we daar lang zo weinig aandacht voor hadden.”
Vandenbroucke steekt daarbij niet weg dat het activeren van de langdurig zieken, en dus het terugdringen van de miljardenuitgaven aan ziekte-uitkeringen, ook een stevige financiële opsteker kan zijn voor de Belgische sociale zekerheid. “Op lange termijn kan dat gaan over een besparing van honderden miljoenen euro voor de sociale zekerheid. Al is dat niet mijn eerste bekommernis.”
Huisarts, geen controleur
Op korte termijn verwacht Vandenbroucke juist hogere kosten, onder meer omdat hij een bijkomende vergoeding wil voorzien voor de huisartsen die met de vele langdurig zieken aan slag zullen moeten gaan. “Dat is veel extra werk en ik besef dat we daarmee een heel nieuwe werf voor hen openen. Daarbij moeten de huisartsen niet de controleurs spelen, maar zullen ze wel veel grondiger in gesprek moeten gaan met hun patiënten over waar ze nog aan het werk kunnen gaan. Dat gaat heel veel communicatie vergen, wetende dat sommige mensen intussen zodanig gemarginaliseerd zijn dat ze niet meer uit dat vergeethoekje willen komen.”
Maar hoe realistisch is een voorstel dat de werklast van artsen zou verhogen in tijden waarin ze al fors overbevraagd zijn? “Dat blijft moeilijk, daar moeten we eerlijk in zijn”, zegt Vandenbroucke. “Er zijn nu al patiëntenstops in huisartsenpraktijken en er is schaarste aan arbeidsartsen. Maar die realiteit mag ons niet doen treuzelen. Ja, dit legt bijkomende stress op ons systeem, maar het is onze morele opdracht. En als we hierin slagen, zullen we tegelijk ook een aantal puur administratieve controles en onnodige onderzoeken kunnen laten vallen.”