Zelfstandigen vallen steeds vaker uit door ziekte: “Eigenlijk durf je niet sluiten, maar ik had geen energie meer”
Het aantal zelfstandigen dat uitvalt door ziekte en een ziekte-uitkering krijgt, is de afgelopen 6 jaar met de helft toegenomen. Volgens Unizo is het positief dat er bij ondernemers minder schroom is om even niet te werken. Maar toch blijven velen doorwerken wanneer het moeilijk gaat: “Je durft bijna niet te sluiten. En eigenlijk had ik echt geen energie meer”, vertelt Marie aan VRT NWS.
Burn-out, stress, mentale aandoeningen en spier- en gewrichtsproblemen. Het zijn de diagnoses die het meest stegen onder de zelfstandigen. En het zijn tegelijk al jarenlang redenen waardoor Belgen uitvallen op het werk. Ook zelfstandigen worden nu dus steeds vaker getroffen.
De sterke stijging is gedeeltelijk te verklaren door het afschaffen van de wachttijd in 2019. Vroeger kregen zelfstandigen pas een uitkering na een maand ziekte. Nu is dat vanaf de eerste dag, op voorwaarde dat ze minstens acht dagen ziek zijn. Volgens berekeningen van de Onafhankelijke Ziekenfondsen verklaart die wetswijziging een derde van de stijging.
Positieve evolutie?
Volgens Bertel Cousaert van zelfstandigenorganisatie Unizo is het eigenlijk een positieve evolutie dat zelfstandigen zich meer ziek melden: “Uit een bevraging van Unizo in 2016 bleek nog dat zelfstandigen zeer vaak zorg uitstellen. Velen van hen negeren het advies van hun arts om te stoppen met werken. Als er vandaag minder schroom is om de activiteiten kort te onderbreken, is dat dus goed.”
Maar zorg uitstellen is zeker niet iets uit het verleden. “Het gebeurt nog vaak dat ondernemers blijven doorgaan, omdat ze hun zaak niet in de steek willen laten”, zegt Katrien De Reu, experte en arts bij de Onafhankelijke Ziekenfondsen. “Ze wachten vaak tot het echt niet meer gaat. Dat maakt dat klachten verergeren en herstel langer duurt.”
“De algemene toename van druk en stress in onze maatschappij heeft zeker ook een effect op zelfstandigen. Zij hebben vaak geen vaste structuur om op terug te vallen, zoals collega’s en een baas. Daarbovenop moeten zelfstandigen in bepaalde sectoren meer en meer concurreren met grote of internationale bedrijven en dat in deze onzekere economische situatie.”
Zomaar sluiten is geen optie
Die druk ervaart Marie Godderis wanneer ze in Oostende het Noencafé opent. “Ik droomde er al lang van om mijn eigen zaak te openen. Ik begon er met veel goede moed aan, maar al snel werd het heel intens. En dat is heel dubbel omdat het niet als werk aanvoelt. Ik deed het zo graag. Maar bijna al je tijd gaat plots naar je zaak.”
En dat begint zwaar te wegen wanneer Marie een longontsteking krijgt. “Ik heb geen tijd genomen om daar van te bekomen. Een dag sluiten is een dag geen inkomsten. En voor lange tijd sluiten is ook geen optie, omdat je uitkering niet alle bijkomende kosten dekt, zoals facturen, huur, energie of je boekhouder.”
“Er werd al gefluisterd dat ik die ene was met de koffiebar die bijna nooit open was. En op den duur durf je niet meer te sluiten”, getuigt Marie.
Even later krijgt ze een tweede longontsteking en neemt de druk nog meer toe. “De dokter, mijn partner, mijn familie, iedereen zei dat ik nu echt rust moest nemen. Ik merkte dat het alsmaar moeilijk werd, ook thuis. Ik had geen energie meer.”
Financieel was het niet mogelijk om tijdelijk te sluiten en zo te recupereren. “Helaas was een vast personeelslid aannemen onbetaalbaar. Dat had mij misschien kunnen helpen. Want als je alleen een zaak start, komt echt alles op jouw schouders terecht.” Uiteindelijk belandt Marie in een burn-out en moet ze noodgedwongen haar koffiebar sluiten.
Preventie en méér dan gezondheidszorg
Toch blijft Marie dromen en hoopt ze dat ze ooit opnieuw zelf iets kan opstarten. Om zulke dromen te kunnen realiseren is het volgens Katrien De Reu van de Onafhankelijke Ziekenfondsen essentieel dat er een aantal zaken grondig veranderen: “Dit is een breed maatschappelijk probleem”.
“Er is een grote nood aan preventie. En dat is niet eenvoudig: zelfstandigen hebben in tegenstelling tot werknemers bijvoorbeeld geen arbeidsarts ter beschikking.”
Daarnaast pleit De Reu voor een aanpak die breder gaat dan enkel het verbeteren van gezondheidszorg voor zelfstandigen. “Daarbij moeten we kijken naar het werk, de omgeving, de organisatie van het werk en van de maatschappij.”
Geen alleenstaand voorbeeld
“Het is positief dat het taboe op ziek zijn stilaan verdwijnt,” reageert Cedric Tack, woordvoerder van zelfstandigenorganisatie NSZ. “Maar de toename van het aantal zieken is geen reden tot juichen. Het bewijst dat veel zelfstandigen het punt bereiken waarop ze simpelweg niet meer verder kunnen. Marie’s verhaal, een lid bij NSZ die getuigt dat ze geen energie meer had, is exemplarisch voor duizenden ondernemers die de druk voelen om door te werken, zelfs als hun lichaam en geest aangeven dat het niet meer gaat.”
“Wij pleiten al langer voor een beter uitgebouwd sociaal vangnet voor zelfstandigen. Hoewel er de laatste jaren verbeteringen zijn, blijft het verschil met werknemers groot.” NSZ roept de regering op om werk te maken van hogere ziekte-uitkeringen en betere preventie voor zelfstandigen.